ابو القاسم سلطانى

61

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Acinos بدويان ( معجم المصور 14 ) Calamintha graveolens Bent و Acinos graveolns ( M . B . ) ] Link ( هوپر 93 ) . با توجه به مشابهت مطالب ذكرشده در كتب قديم تحت عنوان فرنجمشك با Akinos ديوسكوريد ( كتاب دياسقوريدوس 259 ) كه Acinos مشتق از آن مىباشد نظير چهارگوش بودن ساقه ، كركدار و معطر بودن آن ، شكل دانه‌ها و اثرات درمانى ، نظريات مرحوم حسينعلى بهرامى ، مايرهوف ، بدويان درباره نام علمى گياه مقرون به صحت بوده و نظريات برخى از مولفين جديد كه فرنجمشك را مترادف با بادروج ، بادرنجبويه و بالنگو دانسته‌اند طبق مندرجات كتب تحفه ، مخزن الادويه و فروغ ناصرى مردود مىباشد و در كتب قديم به‌طور مجزا نيز اين گياهان شرح داده شده‌اند . از جنس Acinus دو گونه Arvensis و Graveolens در ايران رويش دارد : گونه دوم علاوه بر ايران در عراق ، تركمنستان ، افغانستان ، مناطق شرقى مديترانه و قفقاز مىرويد و دو نوع فرنجمشك كه در كتب قديم شرح آن آمده همين دو نوع است . Code - 117 انتله سودا Aconitum anthora L در واژه‌نامه‌هاى امروز مترادف با طواره آمده است كه دو واژه انتله و طواره واژه اسپانيولى است در كتب تحفه و مخزن الادويه طواره چنين تعريف شده است . به لغت اندلس گياهى است كه نزديك انتله ( - جدوار ) مىرويد و آن بيش اندلس است و سمّ است ( تحفه 178 و فرهنگ مخزن ) طواره ، انتله سوداء ( معجم المصور 15 ) . Code - 118 بيش ( هروى ) Aconitum ferox Wall بيش زهرى است . . . پنج گونه است . . . يكى را ، احددى . . . دوم راشدهه . . . سيم را برهمن گويند . . . چهارم كلاكون است . . . و پنجم هلهل است . . . و اين‌همه را كه گفتيم هريك را اندر ميان تفاوت است و هم كشنده است . . . ( ابنيه 68 ) . بيش به هندى آن را بش مىنامند و محل رويش آن كوه شنگر نستاجن هند است كه ارتفاع آن سه كروه ( كروه Kuroh واژه پارسى است عربى آن كراع و آن برابر دو مايل يا 3200 متر است ) و از حد كرناوه تا اتشتان قصبه كشمير به طول 8 كروه است . . . و نيم مثقال آن كشنده است . . . انواع آن در كتاب اسماء طبقات الهند به اين شرح آمده است كالدر يا بيش اخضر ، منكن يا شودر سياه ، شرنگ يا برهمن ابيض ، هلاهل يا كشتر اصفر . . . بعضى از پزشكان هند هلاهل و كالكوت را يكى دانسته‌اند ( تت صيدنه 105 ) . زهر كشنده است . . . و بلدرچين از آن تغذيه مىكند و نمىميرد [ نام تركى آن بلدرچين اتو به همين مناسبت است ] ( تت قانون ب 276 ) . گياه مشهور هندى و چينى است كه در كابل و هلاهل و اطراف سند مىرويد . . . برگ‌هاى آن پهن و دانه آن مانند شبت و گل آن برنگ آسمانى است ( تت تذكره 88 ) . به هندى بش نامند . . . زهر هلاهل عبارت از اوست . . . ( تحفه 60 ) . جلجلان مصرى بيش است ( تحفه 73 و فرهنگ مخزن ) . بيش . . . انواع مىباشد ( مخزن 166 ) . ( در مقايسه انواع ذكرشده بيش در كتابهاى الابنيه ، صيدنه ،